Het Europees recht regelt de economische relaties tussen professionals en consumenten via een geheel van regels die in het Belgisch recht zijn samengebracht onder het consumentenrecht. Van deze regels mag niet worden afgeweken. Om het algemene kader goed te begrijpen, is het nuttig eerst stil te staan bij de precontractuele informatieverplichtingen, die in een ander artikel worden toegelicht.
Een van deze regels is het recht van de consument om, onder bepaalde voorwaarden, na het sluiten van de overeenkomst af te zien van zijn aankoop. Dit mechanisme gaat ook gepaard met specifieke verplichtingen voor de professional.
Het herroepingsrecht: wat houdt dit in?
In bepaalde gevallen beschikt de consument over een termijn van 14 dagen om te beslissen of hij het met de beroepsbeoefenaar gesloten contract al dan niet wil behouden. Dit recht kan worden uitgeoefend:
- op elk moment binnen de termijn;
- zonder motivering of verantwoording;
- zonder extra kosten, behalve eventuele kosten voor het terugzenden van het product (op voorwaarde dat de consument daar vooraf correct over werd geïnformeerd).
Wanneer is het herroepingsrecht van toepassing?
Het herroepingsrecht geldt uitsluitend in situaties waarin de consument als "kwetsbaarder" wordt beschouwd, met name wanneer het contract wordt gesloten:
- buiten de handelszaak, maar met de fysieke aanwezigheid van de professionele verkoper (bijvoorbeeld bij de consument thuis of op zijn werkplek);
- op afstand, zonder fysieke aanwezigheid van de professionele verkoper, via een georganiseerd systeem zoals webshop of telefonische verkoop. Bij telefonische overeenkomsten wordt aangeraden om de afspraken nadien schriftelijk te bevestigen, bijvoorbeeld per e-mail.
Het herroepingsrecht is van toepassing zowel op diensten als op goederen.
Wanneer een professionele verkoper dit recht aanbiedt binnen een vestiging terwijl dit wettelijk niet vereist is, gebeurt dit uitsluitend als commercieel gebaar en niet uit verplichting.
Het is bovendien verboden om te bepalen dat de consument afstand zou doen van zijn herroepingsrecht, bijvoorbeeld via een aanvinkvakje.
Uitzonderingen op het herroepingsrecht
Er bestaan wettelijke uitzonderingen op het herroepingsrecht. De onderneming moet de consument hierover vóór de sluiting van het contract informeren.
Het herroepingsrecht is onder meer niet van toepassing:
- wanneer de prijs afhankelijk is van schommelingen op de financiële markten die de professionele verkoper niet onder controle heeft;
- wanneer het product op maat is gemaakt of duidelijk gepersonaliseerd;
- bij goederen die snel kunnen bederven;
- wanneer de consument na levering het zegel heeft verbroken van producten die om redenen van gezondheid of hygiëne verzegeld zijn, behoudens uitzonderingen (zoals bevestigd in de zaak Ledowski van het Hof van Justitie van de EU, waarin de aankoop van een matras, zelfs na het uitpakken, kon worden herroepen);
- bij diensten die verband houden met vrijetijdsactiviteiten, indien het contract een specifieke datum of uitvoeringstermijn vermeldt (zoals niet-residentiële logies, autoverhuur of catering).
Opgelet: sport wordt in deze context niet als vrijetijdsbesteding beschouwd; hiervoor blijft een herroepingsrecht vereist; - bij kansspelen en loterijen.
Hoe kan de consument zijn herroepingsrecht uitoefenen?
De wet voorziet in een model van herroepingsformulier (bijlage 1 bij Boek VI van het Wetboek van economisch recht). De consument is echter niet verplicht dit formulier te gebruiken.
Hij kan zijn herroepingsrecht ook uitoefenen via een ondubbelzinnige verklaring, bijvoorbeeld per e-mail, telefonisch of online via de website van de onderneming, voor zover die mogelijkheid wordt aangeboden. In dat geval moet de professionele verkoper een ontvangstbevestiging versturen op een duurzame drager, zoals e-mail.
De consument kiest zelf op welke manier hij zijn herroeping kenbaar maakt.
De herroepingstermijnen correct berekend
De berekening van de herroepingstermijnen moet nauwkeurig gebeuren.
Voor goederen:
- de consument beschikt over 14 kalenderdagen om zijn herroeping te melden, te rekenen vanaf het moment waarop hij het goed in bezit heeft genomen;
- valt de 14de dag op een zondag of een feestdag, dan wordt de termijn verlengd tot de eerstvolgende werkdag;µ
- nadat hij de professionele verkoper kennis heeft gegeven van de herroeping, beschikt de consument over een tweede termijn van 14 dagen om het product terug te sturen.
Voor diensten en voor contracten met betrekking tot digitale inhoud online (zoals software) begint de termijn van 14 dagen te lopen vanaf de sluiting van het contract.
De professionele verkoper heeft vervolgens 14 dagen de tijd om de consument terug te betalen, te rekenen vanaf de ontvangst van het product of van het bewijs van terugzending.
Bewijslast en sancties bij niet-naleving
De bewijslast met betrekking tot de tijdige uitoefening van het herroepingsrecht ligt bij de consument, vóór het verstrijken van de termijn van 14 dagen.
Indien de professionele verkoper heeft nagelaten de consument vooraf te informeren over het herroepingsrecht of over de niet-toepassing ervan, wordt de herroepingstermijn verlengd met 12 maanden (14 dagen + 12 maanden).
Daarnaast kan de Economische Inspectie of een rechter een boete opleggen, variërend van maximaal 4 % van de omzet voor kmo’s tot miljoenen euro’s voor grote ondernemingen.
Meer informatie
Meer informatie over de verplichtingen in verband met het herroepingsrecht.
Ook goed om weten
Dit thema sluit aan bij het eerste artikel van de reeks, dat ingaat op de precontractuele verplichtingen en de informatie die de professional moet verstrekken vóór het sluiten van de overeenkomst.
Nieuwsberichten