Ondernemen draait vaak om groei, rendement en resultaten. Maar wat gebeurt er met je bedrijf als jij er niet meer bent? Of als aandeelhouders plots iemand anders in het zadel zetten of uitsluitend interesse hebben voor de kortetermijnwinst en daardoor de bestaansreden van het bedrijf uit het oog verliezen? Ondernemers die de missie en de waarden van hun bedrijf willen verankeren, ook op de lange termijn, kunnen dan eventueel kiezen voor steward-ownership (verantwoord eigenaarschap in correct nederlands), een eigendomsmodel die bescherming biedt tegen een mogelijke opvolgingsproblematiek, wisselend aandeelhouderschap en kortetermijndenken.
Wat is steward-ownership?
Steward-ownership vertrekt van een eenvoudig idee: een bedrijf is geen verkoopbaar goed maar een maatschappelijke opdracht. De eigendom en controle liggen bij mensen of entiteiten die zich verbonden voelen met de missie en de waarden van het bedrijf — de stewards. Dat kunnen werknemers zijn, oprichters of zelfs een stichting die waakt over het doel van het bedrijf.
Bij dit model staan twee principes centraal:
- Zelfbestuur: beslissingen worden genomen door wie met de missie verbonden is, niet door externe aandeelhouders.
- Winst dient een doel: winsten worden opnieuw geïnvesteerd in het bedrijf of gebruikt voor maatschappelijke doelen, in plaats van uitgekeerd te worden aan aandeelhouders.
Zo blijft de koers van het bedrijf op lange termijn trouw aan zijn waarden, ook als er nieuwe investeerders bijkomen of de oprichters vertrekken.
Hoe werkt dat in de praktijk?
In de praktijk gebeurt dit via juridische constructies die het eigendom beschermen tegen kortetermijndenken. Twee mechanismen komen vaak terug:
- Dual-class aandelen: hierbij bestaan er twee soorten aandelen. De ene soort geeft meer stemrecht dan de andere. Zo kan een oprichter of stichting met minder aandelen toch de beslissingsmacht behouden. Deze scheiding tussen zeggenschap en financieel belang zorgt ervoor dat het bedrijf niet wordt overgenomen door investeerders die vooral op rendement mikken. (Corporate Finance Lab, 2025)
- Asset-lock: Een asset-lock is een soort onzichtbare muur rondom het bedrijfskapitaal. Het zorgt ervoor dat de waarde en activa van het bedrijf niet zomaar kunnen worden onttrokken of verkocht aan de hoogste bieder. Winst gaat niet naar externe aandeelhouders, maar wordt opnieuw geïnvesteerd of ingezet voor het maatschappelijke doel van het bedrijf.
Deze lock voorkomt dat bedrijven opgekocht worden met de bedoeling snel winst te maken en daarna te verkopen. Zo blijft het bedrijf functioneren in lijn met zijn oorspronkelijke missie, ook als de oprichters er niet meer zijn.
Deze structuren kunnen worden ingebouwd in bestaande Belgische vennootschapsvormen, zoals de BV/NV of coöperatie, vaak met ondersteuning van organisaties zoals Steward-owned.
Voorbeelden uit Europa en daarbuiten
Het idee is niet nieuw, maar wint snel terrein in Europa. Enkele bekende voorbeelden tonen wat het in de praktijk betekent:
- Bosch (Duitsland): meer dan 90 % van de aandelen is in handen van de Robert Bosch Stiftung die de winst herinvesteert in innovatie en medewerkers (de familie Bosch behoudt nog stemrecht via een aparte constructie). De focus ligt op maatschappelijke waarde, niet op verkoop.
- Carl Zeiss Stiftung (Duitsland): scheidt stemrecht van winstuitkering, waardoor de missie wetenschappelijk en maatschappelijk verankerd blijft.
- Stapelstein (Duitsland): speeltuigbedrijf dat via een steward-ownershipstructuur eigendom en zeggenschap verankert rond missie en lange termijn, opgenomen in de internationale Steward-ownership overzicht
- Ecosia (Duitsland): de zoekmachine die bomen plant met haar winst — volledig steward-owned, zonder verhandelbare aandelen.
- Efteling (Nederland): het eigendom en zeggenschap van het attractiepark zijn verzekerd in een stichting, winst dient missie en continuïteit.
- Patagonia (VS): oprichter Yvon Chouinard droeg in 2022 alle aandelen over aan een trust en een non-profitorganisatie. Alle winst gaat voortaan naar natuur- en milieuprojecten.
- Brouwerij Orval (België): is geen bewust steward-ownership maar volgt wel de principes ervan: alle winsten worden geherinvesteerd in de brouwerij en de gemeenschap.
Deze voorbeelden tonen dat het model toepasbaar is in uiteenlopende sectoren: van technologie tot mode en van productie tot dienstverlening.
Waarom het ook ondernemers hier aanspreekt
In België groeit de interesse, vooral bij familiebedrijven, start-ups en ondernemingen met een maatschappelijke missie. Steward-ownership kan een alternatief bieden voor twee klassieke dilemma’s:
- de verkoop aan een investeerder die de koers kan wijzigen;
- of de familiale opvolging die niet altijd vanzelfsprekend is.
Volgens Steward-owned BE biedt dit model een “derde weg” tussen de puur financiële exit en de traditionele familiale opvolging: : een bedrijf blijft onafhankelijk, maar zijn continuïteit is verzekerd omdat de missie verankerd is in de structuur zelf.
Juridische ontwikkelingen en Europese wetgeving
De Europese Unie onderzoekt momenteel een wettelijk kader — het zogenaamde 28ste Regime — om steward-ownership als erkende rechtsvorm te faciliteren in alle lidstaten. Dat zou het model juridisch eenvoudiger en investeerdersvriendelijker maken. (Europese Commissie, 2025)
Aandachtspunten voor ondernemers
Steward-ownership klinkt aantrekkelijk, maar vraagt weloverwogen keuzes. Het model is minder geschikt voor ondernemingen die snel kapitaal willen ophalen of een exit plannen. Investeerders moeten vaak genoegen nemen met beperkte winstuitkering of zonder zeggenschap. Ook juridisch is het maatwerk: een gespecialiseerde notaris of advocaat is onmisbaar om de statuten goed op te bouwen.
Toch tonen studies aan dat bedrijven met deze structuur vaak stabieler groeien en loyalere medewerkers aantrekken. (Advocatie, 2024)
Checklist: is steward-ownership iets voor jouw onderneming?
- Wil je dat de missie van je bedrijf juridisch verankerd blijft, ook na een overname of opvolging?
- Ben je bereid winst niet als doel, maar als middel te zien?
- Zie je waarde in betrokken medewerkers die ook beslissingsmacht delen?
- Past dit binnen je huidige vennootschapsvorm en groeiplan?
- Ben je bereid om investeerders te zoeken die impact boven rendement plaatsen?
Als je op meerdere vragen “ja” antwoordt, is het wellicht de moeite om het model verder te verkennen via organisaties zoals Steward-owned BE.
De essentie
Steward-ownership gaat niet over idealisme, maar over toekomstgericht eigenaarschap. Het is een manier om te ondernemen mét missie en zonder de druk van de snelste winst. Voor ondernemers die nadenken over de volgende generatie, over duurzame groei of over de identiteit van hun bedrijf, kan het een inspirerend pad zijn.
Zoals Patagonia-oprichter Chouinard het verwoordde: “We hebben de aarde als enige aandeelhouder gekozen.”
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste vraag om te beantwoorden: niet hoeveel je bedrijf waard is, maar waarvoor het staat.
|
Het idee achter steward-ownership is simpel, maar de juridische en strategische uitwerking maakt het verschil. In de FAQ hieronder duiken we in de details: wat zijn de verschillen met aandelen voor werknemers? Hoe ziet de Europese context eruit? En hoe borg je de missie van jouw bedrijf voor de lange termijn?" ▼
|
Enkele nuttige toevoegingen
Wat is het verschil tussen steward-ownership en werknemersaandeelhouderschap?
1. Het uitgangspunt
- Steward-ownership vertrekt van de missie van het bedrijf.
→ Eigendom is een middel om die missie te beschermen, niet om winst te maximaliseren.
→ De stewards (die controle hebben) kunnen werknemers zijn, maar ook oprichters of een stichting.
→ Het doel is continuïteit van waarden, niet persoonlijke verrijking. - Werknemersaandeelhouderschap (actionnariat salarié) vertrekt van participatie in de winst.
→ Werknemers krijgen aandelen om hen te betrekken bij de prestaties van het bedrijf.
→ Het doel is financieel: motiveren, binden en belonen van personeel.
→ Werknemers worden dus (mede-)eigenaar in economische zin, maar niet noodzakelijk in zeggenschap of missie.
2. Controle en zeggenschap
- In steward-owned bedrijven ligt de controle bij “stewards” die beslissingen nemen op basis van de missie, niet van winst.
→ Zij hebben meestal meer stemrecht dan investeerders of andere aandeelhouders.
→ Winstgerechtigden (bijv. investeerders) hebben beperkte of geen invloed op strategische beslissingen.
→ Vaak bewaakt een stichting deze structuur permanent. - In een werknemersaandeelhouderschap heeft elke werknemer gewoon één stem per aandeel, net zoals een externe investeerder.
→ Er is meestal geen aparte juridische bescherming van de missie.
→ Als werknemers later hun aandelen verkopen, kunnen ze die aan eender wie overdragen — inclusief partijen die enkel op winst mikken.
3. Gebruik van winst
- Steward-ownership: winst wordt hergebruikt voor het bedrijf of maatschappelijke doelen; uitkering is beperkt of statutair gereguleerd.
- Werknemersaandeelhouderschap: winst wordt uitgekeerd als dividenden; werknemers ontvangen financieel rendement, net zoals andere aandeelhouders.
4. Duur en overdraagbaarheid
- Steward-ownership: aandelen (of stemrechten) zijn niet vrij verhandelbaar.
→ Vaak zit er een “asset lock” op: de onderneming kan niet zomaar verkocht of geprivatiseerd worden. - Werknemersaandeelhouderschap: aandelen zijn doorgaans overdraagbaar; werknemers kunnen ze verkopen bij vertrek of na bepaalde termijnen.
Wat is het 28ste regime ?
De Europese Commissie verkent de mogelijkheid van een zogenoemd 28ste Regime. Het kernidee van een 28ste regime is het bieden van een uniform, optioneel kader voor vennootschapsrecht, insolventie, arbeid en belastingen, waardoor bedrijven naadloos in de hele EU kunnen opereren. Het doel is om het oprichten en runnen van een bedrijf in de hele EU te vergemakkelijken met gestroomlijnde, digitale procedures.
Het systeem wordt vergeleken met een soort "28ste lidstaat" die boven de bestaande nationale systemen zou komen te staan, waardoor bedrijven een EU-brede keuze hebben.
Er ligt echter nog geen concreet wetgevingsvoorstel op tafel (oktober 2025), en het blijft onzeker of en wanneer dit werkelijkheid wordt.
Wat is het verschil tussen dual-class aandelen en een asset-lock?
Dual-class aandelen uitgelegd
Denk even aan twee soorten aandelen in een bedrijf. De ene soort geeft veel meer stemrecht dan de andere, ook al zijn ze financieel evenveel waard of zelfs minder.
Stel je voor dat jij als oprichter tien keer zoveel stemrecht hebt als een gewone aandeelhouder met hetzelfde aandelenpercentage. Dat betekent dat jij beslissingen kunt nemen, ook al bezit je minder aandelen. Dit is precies wat dual-class aandelen doen: ze scheiden eigendom van zeggenschap. Zo houd je als oprichter of steward de controle, ook als het bedrijf groeit en er externe investeerders binnenkomen die veel geld steken in het bedrijf, maar niet de missie willen laten kantelen.
Deze constructie is populair bij innovatieve en missiegedreven bedrijven omdat het de koers beschermt tegen korte-termijn winstoogmerken. Maar het vraagt om transparantie en goed bestuur, want het belast gewone aandeelhouders met minder invloed.
Wat is een asset-lock?
Een asset-lock is een soort onzichtbare muur rondom het bedrijfskapitaal. Het zorgt ervoor dat de waarde en activa van het bedrijf niet zomaar kunnen worden onttrokken of verkocht aan de hoogste bieder. Winst gaat niet naar externe aandeelhouders, maar wordt opnieuw geïnvesteerd of ingezet voor het maatschappelijke doel van het bedrijf.
Deze lock voorkomt dat bedrijven opgekocht worden met de bedoeling snel winst te maken en daarna te verkopen. Zo blijft het bedrijf functioneren in lijn met zijn oorspronkelijke missie, ook als de oprichters er niet meer zijn.
Vers qui se tourner pour plus d'infos en Belgique?
Initiatives et projets guidés par Steward-owned BE : sous l'égide de Steward-owned BE, plusieurs jeunes start-ups et entreprises familiales belges travaillent à la mise en œuvre de la propriété responsable via des classes d'actions duales, des asset-locks ou des structures de fondation. Les noms sont associés à des cas discutés lors d'événements et d'ateliers organisés par Steward-owned BE dans des villes telles que Gand, Bruxelles et Anvers.
https://www.steward-owned.be/nl
Nieuwsberichten